Պատմական նավթային ճգնաժամը և վառելիքի գների կտրուկ աճը ավելի են ուժեղացնում փաստարկները էլեկտրական ավտոմեքենաների օգտին, իսկ Չինաստանի էլեկտրամոբիլներ արտադրողները պատրաստ են արագ արձագանքել։

ԱՄՆ-ի և Իսրայելի պատերազմը Իրանի դեմ խաթարել է Մերձավոր Արևելքից եկող կարևոր վառելիքային մատակարարումները, ինչի հետևանքով հում նավթի գինը անցած շաբաթ հասել է մինչև 119 դոլարի մեկ բարելի համար։ Սա առաջացրել է մտավախություններ՝ կապված գնաճի խորացման կամ նույնիսկ համաշխարհային ռեցեսիայի հետ։

Սակայն այս անկայունությունը Չինաստանի էլեկտրամոբիլային արդյունաբերության համար շատ հարմար ժամանակ է։ Չնայած Չինաստանը արտադրում և արտահանում է ավելի շատ էլեկտրական ավտոմեքենաներ, քան ցանկացած այլ երկիր, նրա ավտոարտադրողները բախվում են սուր գնային մրցակցության և ներքին շուկայում աճի դանդաղման հետ։ Չինական բրենդները ավելի հաճախ են ստիպված լինում նոր շուկաներ գտնել։

Այժմ, երբ չինական էլեկտրամոբիլները էժանանում են, իսկ բենզինը թանկանում է, այդ համադրությունը, վերլուծաբանների կարծիքով, կարող է զգալիորեն արագացնել ոլորտի գլոբալ ընդլայնումը, հատկապես Ասիայի այն երկրներում, որոնք առավելապես տուժում են վառելիքի պակասից։

«Կա մեծ հնարավորություն, որ բենզինի բարձր գների ֆոնին չինական բրենդները Ասիայում զգալիորեն ընդլայնվեն», ասել է Sino Auto Insights ավտոմոբիլային խորհրդատվական ընկերության գործադիր տնօրեն Թու Լեն։

Չնայած Ասիայում վերականգնվող էներգիայի աճող ներդրումներին, Մերձավոր Արևելքում երեք շաբաթ տևած հակամարտությունը ցույց տվեց, որ տարածաշրջանը դեռևս մեծապես կախված է նավթի ներմուծումից։ Ասիայի հում նավթի մատակարարումների մոտ 60%-ը գալիս է Մերձավոր Արևելքից՝ Հորմուզի նեղուցով, որտեղ Իրանը զգալիորեն սահմանափակել է բեռնափոխադրումների հոսքը։

Վերջերս հրապարակված զեկույցում Ember էներգետիկ վերլուծական կենտրոնը էլեկտրամոբիլները անվանել է «ներմուծման ծախսերը կրճատելու ամենամեծ գործիք» և գնահատել, որ անցած տարի էլեկտրամոբիլների օգտագործումը նվազեցրել է համաշխարհային հում նավթի սպառումը օրական 1.7 միլիոն բարելով, ինչը կազմում է Իրանի 2025 թվականի արտահանման մոտ 70%-ը։

Նմանապես, ինչպես Ռուսաստանի ներխուժումը Ուկրաինա խթանեց վերականգնվող էներգիայի ներդրումները Եվրոպայում, վերլուծաբանները նշում են, որ ներկայիս նավթային ճգնաժամը կարող է դառնալ ևս մեկ շրջադարձային կետ Ասիայի մաքուր էներգիայի ոլորտի համար։

Չինաստանում, որը իր նավթի ավելի քան 40%-ը ստանում է Մերձավոր Արևելքից, վերականգնվող էներգիային անցումը արդեն տվել է իր արդյունքը։ Ունենալով աշխարհի ամենամեծ նավթային պաշարներից մեկը և լինելով քամու ու արևային էներգիայի խոշորագույն արտադրողը՝ Չինաստանը ավելի լավ է պաշտպանված էներգետիկ ճգնաժամից, քան Ասիայի այլ երկրները։

Չինաստանում էլեկտրամոբիլների տարածումը, որոնք կազմում են նոր ավտոմեքենաների վաճառքի մոտ 50%-ը և ընդհանուր գրանցված մեքենաների շուրջ 12%-ը, անցած տարի նվազեցրել է երկրի նավթի սպառումը գրեթե 10%-ով։

«Չինաստանի ղեկավարությունը այս “ֆիլմը” արդեն տեսել է։ Ամեն անգամ, երբ Մերձավոր Արևելքում անկայունություն է լինում, նույն դասը կրկին հաստատվում է․ ներմուծվող հանածո վառելիքներից կախվածությունը ոչ միայն վնասակար է շրջակա միջավայրի համար, այլ նաև ազգային անվտանգության խնդիր է», նշել է Պեկինի համալսարանի HSBC բիզնես դպրոցի Մերձավոր Արևելքի հետազոտությունների ինստիտուտի գործադիր տնօրեն Չժու Չժաոն։

Պետական աջակցությունը, որը Չինաստանին օգնել է դառնալ մատչելի էլեկտրամոբիլների համաշխարհային առաջատար, միևնույն ժամանակ ստեղծել է խիստ մրցակցային միջավայր տեղական ավտոարտադրողների համար, որոնցից շատերը այժմ դժվարությամբ են գոյատևում գերհագեցած շուկայում։

Խորհրդատվական AlixPartners ընկերության գնահատմամբ՝ 2024 թվականին շուկայում առկա 129 չինական էլեկտրամոբիլային բրենդներից մինչև 2030 թվականը ֆինանսապես կենսունակ կմնան միայն մոտ 15-ը։ Վերլուծաբանները կանխատեսում են, որ ներքին պահանջարկը կշարունակի դանդաղել, քանի որ Չինաստանի կառավարությունը աստիճանաբար կդադարեցնի էլեկտրամոբիլների տարածմանը աջակցող սուբսիդիաները։

Նավթի գների վերջին աճը կարող է ավտոարտադրողներին որոշ չափով աջակցել ներքին շուկայում, սակայն նրանք, միևնույն է, պետք է փնտրեն արտաքին շուկաներ՝ ավելցուկային արտադրանքը իրացնելու համար։

«Նույնիսկ եթե նավթի գնի աճը օգնի Չինաստանում էլեկտրամոբիլների շուկայի ընդլայնմանը, այն չի կրկնապատկվի», — ասել է AlixPartners-ի ավտոմոբիլային խորհրդատու Յիչաո Ժանը։ «Չեմ կարծում, որ դա կարող է արագ լուծել գերարտադրության խնդիրը»։

Այդ գերարտադրությունը, ամենայն հավանականությամբ, օգուտ չի բերի ԱՄՆ սպառողներին, որտեղ բարձր մաքսատուրքերը գրեթե փակել են չինական էլեկտրամոբիլների մուտքը շուկա՝ պաշտպանելու տեղական արտադրողներին, այդ թվում շուկայի առաջատար Tesla ընկերությանը։ Այս տարվա սկզբին ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը կարծես պատրաստ էր ընդունել չինական EV բրենդներին, բայց միայն այն դեպքում, եթե դրանք գործարաններ կառուցեն ԱՄՆ-ում։

Մինչդեռ Ասիայում երկրները հուսահատորեն փորձում են կրճատել էներգիայի սպառումը, քանի որ վառելիքի պաշարները նվազել են։ Որոշ երկրներ, օրինակ՝ Թաիլանդ, Ֆիլիպիններ և Վիետնամ, բնակիչներին կոչ են արել աշխատել տնից և սահմանափակել օդորակիչների օգտագործումը։ Վիետնամի առաջատար էլեկտրամոբիլներ արտադրող VinFast ընկերությունն էլ Իրանի դեմ հարվածներից հետո սկսել է զեղչեր առաջարկել էլեկտրական ավտոմեքենաների և մոտոցիկլետների համար։

Էմբեր էներգետիկ վերլուծական կենտրոնի վերլուծաբան Լամ Ֆամը նշել է, որ չինական էլեկտրամոբիլները առավելություն ունեն Ասիայի մեծ մասի շուկաներում՝ շնորհիվ իրենց մրցունակ գների, առաջադեմ մարտկոցային տեխնոլոգիաների և ամբողջական մատակարարման շղթայի։

«Վառելիքի գների աճող անկայունությունը և ավելի ուժեղ աջակցության քաղաքականությունը նշանակում են, որ Ասիայում էլեկտրամոբիլների շուկան պատրաստվում է արագ աճել։ Այս ընդլայնումը օգուտ կբերի բոլոր էլեկտրոմոբիլներ արտադրողներին, բայց հատկապես նրանց, ովքեր կարող են արագ մասշտաբավորվել և առաջարկել մատչելի մոդելներ», — ասել է նա։